Cho Người Già Ăn Qua Ống Sonde Tại Nhà: Hướng Dẫn Từng Bước

Chăm sóc và cho người già ăn qua ống sonde là công việc quen thuộc nhưng đòi hỏi sự cẩn thận của nhiều gia đình sau khi người thân xuất viện. Thông thường, người cao tuổi được chỉ định đặt sonde dạ dày sau khi trải qua tai biến, mắc sa sút trí tuệ giai đoạn nặng hoặc khi cơ nuốt quá yếu, dễ bị sặc thức ăn vào phổi.

Khi ở viện, người nhà thường chỉ được điều dưỡng hướng dẫn qua nên khi về nhà tự thực hiện sẽ khó tránh khỏi cảm giác lúng túng. Theo kinh nghiệm từ dưỡng lão Hạnh Phúc Viên, việc nắm rõ từng thao tác nhỏ sẽ giúp gia đình yên tâm hơn khi chăm sóc ông bà, cha mẹ tại nhà.

Bài viết này tổng hợp cách cho ăn qua sonde dạ dày chuẩn y khoa, dựa trên hướng dẫn từ các bệnh viện uy tín. Tuy nhiên, mỗi người bệnh lại có thể trạng riêng, vì vậy nếu bác sĩ điều trị có chỉ định cụ thể khác, gia đình hãy ưu tiên tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Chuẩn bị trước mỗi bữa ăn như thế nào?

Gia đình cần chuẩn bị sẵn các dụng cụ sau.

• Bơm tiêm cho ăn loại lớn 50 ml, rửa sạch và để khô sau mỗi lần dùng.
• Thức ăn đã nấu chín, xay nhuyễn, lọc qua rây để không còn lợn cợn.
• Nước sôi để nguội để tráng ống.
• Khăn sạch, ly đựng thức ăn.

Rửa tay bằng xà phòng trước khi chạm vào ống. Kiểm tra ống còn đúng vị trí theo cách điều dưỡng đã chỉ, tức là vạch đánh dấu ở cánh mũi không bị lệch và ống không bị cụ kéo tuột ra ngoài. Nếu nghi ống bị lệch, đừng bơm mà hãy gọi điều dưỡng hoặc cơ sở y tế.

5 bước cho người già ăn qua ống sonde

Bước 1. Đặt tư thế đúng, giúp người bệnh nằm nâng cao đầu từ 30 đến 45 độ hoặc ngồi dậy nếu sức khỏe cho phép. Đây là tư thế an toàn được cả Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và Bệnh viện Việt Nam, Thụy Điển Uông Bí khuyến cáo nhằm tránh trào ngược.

Bước 2. Kiểm tra dịch tồn dư trong dạ dày, dùng xilanh hút nhẹ dịch trước khi cho ăn. Theo hướng dẫn của Bệnh viện TWQĐ 108, nếu dịch còn tồn trên 250 ml, gia đình nên giảm lượng thức ăn của bữa đó và tham khảo ý kiến bác sĩ.

Bước 3. Bơm thức ăn thật chậm rãi, giữ thức ăn ở nhiệt độ ấm vừa phải. Bơm nhẹ nhàng và kéo dài mỗi cữ khoảng 15 đến 20 phút. Việc bơm quá nhanh sẽ khiến dạ dày bị quá tải, gây đầy bụng, buồn nôn hoặc trào ngược.

Bước 4. Tráng rửa ống, ngay sau khi hoàn thành bữa ăn, bơm khoảng 30 đến 50 ml nước ấm hoặc nước sôi để nguội để làm sạch lòng ống, tránh đọng thức ăn gây nghẹt.

Bước 5. Giữ tư thế sau khi ăn, tiếp tục giữ người bệnh ở tư thế đầu cao ít nhất 15 đến 30 phút. Tuyệt đối không xoay lật, vỗ lưng hay hút đờm ngay sau bữa ăn. Nếu cần hỗ trợ thêm về đường thở, gia đình có thể tham khảo thêm bài viết về cách hút đờm cho người già tại nhà.

Thức ăn cho người ăn sonde: lượng và số bữa phù hợp

Sự chênh lệch về khẩu phần giữa các khuyến cáo là do thể trạng của mỗi người bệnh không giống nhau. Khi mới chuyển sang ăn qua ống, người bệnh nên bắt đầu với lượng nhỏ và chia thành nhiều bữa. Lượng ăn cụ thể cần dựa theo tư vấn của bác sĩ dinh dưỡng.

Về việc chuẩn bị thức ăn cho người ăn sonde, gia đình có thể tự nấu cháo cùng thịt, cá, rau củ và dầu ăn, sau đó xay mịn và lọc kỹ. Bệnh viện 108 lưu ý nên để cháo nguội xuống khoảng 40 độ C rồi mới đem xay, sau đó hâm ấm lại trước khi bơm. Ngoài ra, gia đình cũng có thể chọn các dòng sữa dinh dưỡng chuyên biệt. Lưu ý không tự ý nghiền thuốc trộn lẫn vào thức ăn khi chưa có ý kiến của dược sĩ.

Vệ sinh ống sonde và chăm sóc mũi miệng đúng cách

Quy trình vệ sinh ống sonde và chăm sóc răng miệng hàng ngày đóng vai trò rất quan trọng, giúp phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng cho người bệnh:

• Lau sạch phần ống bên ngoài và chỗ dán băng keo ở mũi mỗi ngày, thay băng keo khi bị bong hoặc bẩn.
• Đổi vị trí dán băng keo một chút để da mũi không bị loét do đè lâu một chỗ.
• Theo dõi chỗ đặt ống xem có đỏ, rỉ dịch hay chảy máu không.
• Thay ống định kỳ theo tư vấn y tế. Bệnh viện Uông Bí khuyến cáo nên thay ống thông thường khoảng 1 tuần/lần hoặc ngay khi phát hiện ống bẩn, nghẹt (BV Việt Nam, Thụy Điển Uông Bí). Người nhà không tự rút hay đặt lại ống tại nhà.

Đối với trường hợp người bệnh vẫn có thể ăn một phần qua đường miệng nhưng hay bị sặc, người chăm sóc nên tham khảo thêm các biện pháp xử lý trong bài viết hướng dẫn chữa nghẹn cho người già để bảo vệ an toàn cho cụ.

Những lỗi hay gặp khi tự cho người già ăn qua ống sonde tại nhà

Lỗi phổ biến nhất là bơm nhanh cho xong. Cả bữa ăn dồn vào vài phút làm dạ dày căng đột ngột nên cụ dễ nôn và trào ngược. Lỗi thứ hai là thức ăn xay chưa kỹ, còn sợi rau, xơ thịt khiến ống bị tắc giữa chừng.

Nhiều gia đình thường cho người bệnh nằm xuống ngay sau khi bơm vì thấy cụ mệt. Tuy nhiên, đây lại là thời điểm dễ xảy ra trào ngược nhất. Bên cạnh đó, thói quen quên tráng ống bằng nước sạch sau khi cho ăn hoặc bơm thuốc cũng khiến cặn bẩn bám dính, làm tăng rủi ro cho người già đặt sonde dạ dày.

Cuối cùng là tự ý thay đổi, như thêm bữa vì thấy cụ gầy, đổi sang loại sữa khác hay nghiền chung mọi loại thuốc. Mọi thay đổi về lượng ăn, loại thức ăn hay thuốc đều nên hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng trước.

Khi nào cần đưa cụ đi viện ngay?

Hãy đưa cụ đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115 khi có một trong các dấu hiệu sau.

• Ống bị tuột ra ngoài hoặc gia đình nghi ống đã lệch vị trí.
• Ống bị tắc, tráng nước không thông.
• Cụ nôn, bụng chướng căng.
• Cụ ho sặc dữ dội, khó thở, tím môi trong hoặc sau khi ăn.
• Cụ tiêu chảy nhiều lần, sốt.
• Hai bên lỗ mũi sưng đỏ, đau hoặc chảy máu.

Phần lớn các dấu hiệu này được Bệnh viện Uông Bí và trang thông tin y khoa MedlinePlus của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ liệt kê là cần liên hệ nhân viên y tế (MedlinePlus).

Chăm tại nhà hay nhờ người hỗ trợ?

Việc duy trì 5 đến 6 bữa ăn mỗi ngày qua ống sonde đòi hỏi khá nhiều thời gian và công sức. Do đó, nhiều gia đình đã tìm đến dịch vụ chăm sóc người già tại nhà để có sự hỗ trợ từ nhân viên y tế chuyên nghiệp, hoặc đăng ký dịch vụ chăm sóc người già tận nhà theo ca nhằm giảm bớt áp lực cho người thân.

Trong trường hợp người bệnh cần được theo dõi y tế sát sao hơn, gói chăm sóc tích cực tại trung tâm sẽ là giải pháp tối ưu. Tại Hạnh Phúc Viên, quy trình chăm sóc người bệnh ăn qua ống sonde được thực hiện bài bản bởi đội ngũ điều dưỡng giàu kinh nghiệm với mức chi phí hợp lý, minh bạch.

Câu hỏi thường gặp về việc cho người già ăn qua ống sonde

Người ăn sonde có cần uống nước không?

Có. Ngoài nước tráng ống, cụ vẫn cần được bơm nước giữa các bữa. Lượng nước mỗi ngày tùy bệnh, nhất là người suy tim, suy thận phải hạn chế, nên gia đình cần hỏi bác sĩ con số cụ thể.

Có bơm sữa tươi hay nước trái cây qua sonde được không?

Có thể, nếu bác sĩ đồng ý và thức uống đã được lọc sạch bã. Không bơm đồ uống có ga hoặc quá lạnh.

Cụ tự giật ống sonde ra thì làm sao?

Không tự đặt lại ống tại nhà. Hãy giữ cụ ở tư thế ngồi, theo dõi hơi thở và đưa đến cơ sở y tế để đặt lại. Với cụ hay giật ống, gia đình nên hỏi bác sĩ về cách bảo vệ ống phù hợp.

Cho ăn qua sonde đúng cách giúp cụ đủ dinh dưỡng và tránh bị sặc vào phổi, một biến chứng nguy hiểm ở người nằm lâu. Thao tác không khó, cái khó là làm đều đặn mỗi ngày mà không bỏ bước nào.

Nếu Quý gia đình cần thêm tư vấn về kỹ thuật chăm sóc người cao tuổi mang ống sonde dạ dày, hãy liên hệ Hạnh Phúc Viên qua hotline 0567 39 79 79 hoặc đến trực tiếp địa chỉ 182/13/64 Hồ Văn Long, KP2, phường Bình Tân, TP.HCM để được hỗ trợ chu đáo nhất.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ về cho người già ăn qua ống sonde. Lượng ăn, loại thức ăn và lịch thay ống cần theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị cho từng người bệnh.

duonglaohanhphucvien